Jest to imię pochodzące z języka aramejskiego od słowa toma — ‘bliźniak’ (greckie dídymos). W piśmiennictwie greckim występują formy: Thōmas lub Dídymos. Z greki imię to przeszło do łaciny, a następnie do innych języków. W Polsce imię to występuje od czasów średniowiecznych w postaciach Toma i Tomasz, a także w formie wielu zdrobnień, np. Tomko, Tomcio, Tomek, Tomuś, Tom.

Formy obcojęzyczne: łac., fr., niem. Thomas; ang. Thomas, Tom; hiszp. Tomas; ros. Foma; wł. Tommaso, Tomaso, Masaccio, Masolino

Święty Tomasz urodził się na zamku Roccasecca niedaleko Akwinu (Włochy) w 1225 roku jako syn rycerza. Wychowywał się w klasztorze Monte Cassino. Studiował w głównych ośrodkach nauki tamtych czasów. Podczas studiów w Neapolu wstąpił do zakonu dominikanów, co spotkało się z dezaprobatą rodziny. Wszelkimi sposobami, włącznie z dwuletnim aresztem domowym, próbowano zmienić jego decyzję, ale bezskutecznie. Dalsze studia odbył w Kolonii, gdzie przyjął święcenia kapłańskie. Wykładał na macierzystych uczelniach, w Rzymie oraz na dworze papieża Urbana IV. Wsławił się szczególnie niewinnością życia oraz wiernością w zachowywaniu reguł zakonnych. Właściwe Zakonowi zadanie, jakim jest służba Słowu Bożemu w dobrowolnym ubóstwie, znalazło u niego wyraz w długoletniej pracy teologicznej – w gorliwym poszukiwaniu prawdy, którą należy nieustannie kontemplować i przekazywać innym. Dlatego wszystkie swoje zdolności oddał wyłącznie na służbę prawdy. Sam starał się ją posiąść, skądkolwiek by pochodziła i ogromnie pragnął dzielić się nią z innymi. Odznaczał się pokorą oraz szlachetnym sposobem bycia. Kaznodzieja, poeta, ale przede wszystkim wielki myśliciel, człowiek niezwykłej wiedzy, którą umiał połączyć z niemniej wielką świętością. Powiedziano o nim, że „między uczonymi był największym świętym, a między świętymi największym uczonym”. W swej skromności kilkakrotnie odmawiał propozycji zostania biskupem. Stworzył zwarty system nauki filozoficznej i teologii katolickiej, zwany tomizmem. Wywarł głęboki wpływ na ukierunkowanie zachodniej myśli chrześcijańskiej. Jego spuścizna naukowa obejmuje dziesiątki tomów. Zadziwia w nich uniwersalizm podejmowanych zagadnień, głębia i prostota wyjaśnień, błyskotliwość myśli. Szczególną czcią Tomasz otaczał Chrystusa Zbawiciela, zwłaszcza na krzyżu i w tajemnicy Eucharystii, co wyraził w tekstach liturgicznych. Płonął również synowską miłością do Najświętszej Maryi Panny. Tomasz zmarł w dniu 7 marca 1274 roku w drodze do Lyonu, podążając na sobór. Miał 48 lat. Papież Jan XXII zaliczył go do grona świętych 18 lipca 1323 roku. Papież św. Pius V ogłosił go 11 kwietnia 1567 roku piątym doktorem Kościoła zachodniego. Papież Leon XIII ustanowił go 4 sierpnia 1880 roku patronem wszystkich uniwersytetów i szkół katolickich. Wzywany jest także jako opiekun podczas sztormów. 

W ikonografii Święty przedstawiany jest w białym habicie dominikańskim, w czarnej kapie i białym szkaplerzu. Jego atrybutami są: anioł, gołąb, infuła u nóg, której nie przyjął, kielich, kielich z Hostią, księga, laska, model kościoła, monogram IHS, monstrancja, pióro pisarskie, różaniec, słońce na piersiach, które symbolizuje jego Boską inspirację. Jego znakiem jest także Chrystus w aureoli.